Aan mooi materiaal geen gebrek in de gravelwereld. Maar voordat je veel geld uitgeeft aan ‘betere’ onderdelen is het zaak om te begrijpen welk materiaal past bij jouw manier van gravelen, en hoe je dat optimaal benut. Martijn helpt je hierbij.
Artikel gaat verder onder banners
Een nieuwe wielset, elektronisch schakelen, een carbon stuur en banden met een profiel dat eruitziet alsof je er de Dakar Rally mee kunt rijden. Aan mooi materiaal geen gebrek in de gravelwereld. Maar word je daar automatisch een betere gravelbiker van? Helaas (of gelukkig) is het niet zo eenvoudig, maar goed gekozen materiaal kan gravelbiken wél comfortabeler, betrouwbaarder en leuker maken. Vooral je banden en bandenspanning hebben opvallend veel invloed. Veel meer dan een paar honderd gram gewichtsbesparing of een derailleur die sneller schakelt.
In het tweede deel van de serie ‘Beter leren gravelen’ kijken we daarom naar het juiste materiaal voor jouw ritten. We behandelen banden, wielen, versnellingen en remmen, zoeken naar een passende bandenspanning en maken de stap naar tubeless rijden. Ook leer je wat je onderweg moet doen wanneer de latex zijn werk even niet doet.
Hét juiste materiaal bestaat niet
De perfecte gravelbike bestaat niet. De ene gravelaar rijdt vooral over brede, harde grindwegen, terwijl de andere bewust ieder modderpad, zandspoor en verlaten bospaadje in de route probeert te verwerken. Voor een snelle gravelwedstrijd in Nederland heb je ander materiaal nodig dan voor een bikepackingtocht door de Belgische Ardennen. Ook je gewicht, rijstijl, techniek en behoefte aan comfort spelen een rol.
Stel jezelf daarom eerst een paar vragen:
- Over welke ondergrond rijd ik meestal?
- Hoeveel asfalt zit er in mijn routes?
- Wil ik vooral snelheid, comfort of maximale grip?
- Rijd ik toertochten, wedstrijden of meerdaagse reizen?
- Hoe technisch is het terrein?
- Hoeveel bagage neem ik mee?
- Wil ik onderweg zelf problemen kunnen oplossen?
Artikel gaat verder onder afbeelding
De beste fiets is niet de fiets met de duurste onderdelen, maar de fiets die past bij wat jij ermee doet.
Begin bij de banden
Als je één onderdeel van je gravelbike zorgvuldig moet kiezen, zijn het de banden. Ze vormen het enige contact tussen fiets en ondergrond en bepalen voor een groot deel je grip, comfort, rolweerstand en lekbestendigheid. Bandenkeuze draait om drie belangrijke eigenschappen:
- Breedte
- Profiel
- Constructie
Welke bandbreedte heb je nodig?
Gravelbanden zijn verkrijgbaar in steeds meer maten. Waar 35 of 38 millimeter ooit heel breed leek, zijn banden van 40 tot 45 millimeter inmiddels heel gebruikelijk. Sommige moderne gravelbikes bieden zelfs ruimte aan banden van 50 millimeter of breder.
Een smallere band kan licht en direct aanvoelen op asfalt en harde gravelwegen. Een bredere band biedt meer luchtvolume, waardoor je met een lagere druk kunt rijden. Dat geeft meer comfort en grip op losse of hobbelige ondergrond.
Globaal kun je denken aan:
- 35–38 mm: snel asfalt en verzorgde, harde gravelwegen
- 40–45 mm: veelzijdig gebruik en voor veel Nederlandse gravelritten een goede middenweg
- 45–50 mm: ruwer terrein, zand, stenen en extra comfort
- 50 mm en breder: avontuurlijke routes die richting mountainbiken gaan
Controleer voordat je bredere banden koopt hoeveel ruimte je frame en voorvork daadwerkelijk bieden. Houd rekening met modder en zijwaartse beweging van het wiel. Een band die in de werkplaats nét vrijloopt, kan buiten alsnog je lak of frame schuren. De werkelijke breedte kan bovendien afwijken van wat er op de zijkant staat. De binnenbreedte van de velg beïnvloedt hoe breed en bol een gemonteerde band wordt.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Breed of smal, veel profiel of weinig, de keuze is reuze.
Hoeveel profiel heb je nodig?
Meer profiel betekent niet automatisch meer grip in iedere situatie. Op asfalt en harde, droge gravelwegen rolt een band met een glad of vrijwel aaneengesloten middenprofiel meestal prettig. Kleine noppen aan de zijkant geven extra steun wanneer je de fiets in een bocht kantelt. Op losse, modderige of technische ondergrond heb je meer aan een opener en grover profiel. De noppen kunnen zich beter in de bodem vastzetten en modder gemakkelijker afvoeren.
Een bruikbare indeling is:
- Semi-slick: snel op asfalt en harde gravelwegen
- Fijn allround profiel: geschikt voor wisselende Nederlandse omstandigheden
- Grover profiel: meer grip in zand, modder en los terrein
- Open modderprofiel: maximale grip in zachte omstandigheden, maar minder snel op asfalt
Veel gravelbikers kiezen voor verschillende banden voor zomer en winter. Dat is geen overdreven luxe. De droge zand- en gravelpaden van juli stellen andere eisen dan dezelfde routes in een natte januarimaand, wanneer een deel van het parcours in modder is veranderd.
Verschillende banden voor en achter
Je hoeft voor en achter niet per se dezelfde band te monteren. Aan de voorkant wil je vooral veel stuur- en bochtengrip. Achter spelen rolweerstand, aandrijving en slijtvastheid een grotere rol.
Je kunt daarom kiezen voor:
- Voor een iets bredere band
- Voor een grover profiel.
- Achter een sneller rollend middenprofiel.
- Achter een iets sterkere karkasconstructie.
Een uitbrekend achterwiel is over het algemeen prima te corrigeren. Als het voorwiel onverwacht wegglijdt, wordt de resterende reactietijd doorgaans erg kort. Daarom geef ik bij twijfel liever iets meer grip aan de voorkant. Let bij verschillende banden wel op de draairichting en controleer of beide modellen geschikt zijn voor jouw velgen en eventuele tubeless montage.
Licht, soepel of onverwoestbaar?
Een lichte band met een soepel karkas kan snel en comfortabel rijden. Daar staat tegenover dat een zeer lichte band vaak minder bescherming aan de zijkanten heeft. Op routes met scherpe stenen neemt de kans op insnijdingen toe. Een robuustere band biedt dan meer zekerheid, maar is zwaarder en kan wat stugger rollen. De juiste keuze hangt daarom sterk af van je gebruik.
Voor een korte wedstrijd kun je meer risico nemen dan tijdens een meerdaagse tocht met bagage. Tien minuten tijdwinst is weinig waard als je halverwege een afgelegen route naar je band met een gescheurde zijwand staat te kijken.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Bandenkeuze is belangrijk voor je rij-ervaring.
Kies wielen die bij je banden en rijstijl passen
Een bredere velg is niet altijd beter
De binnenbreedte van je velg moet passen bij de band die je gebruikt. Een bredere velg ondersteunt een brede gravelband beter en kan de vorm van de band verbeteren. Dat geeft meer stabiliteit bij een lagere bandenspanning. Een zeer brede band op een smalle velg kan een bolle vorm krijgen en in bochten instabiel aanvoelen. Andersom past niet iedere smalle band veilig op een heel brede velg.
Controleer daarom altijd:
- De binnenbreedte van de velg
- De toegestane bandbreedtes
- Of de velg tubeless ready is
- Of de velg hooked of hookless is
- De maximale toegestane bandenspanning
- Of jouw band expliciet compatibel is met de velg
Bij een combinatie van band en velg gelden altijd de laagste limieten van beide fabrikanten. Continental benadrukt bijvoorbeeld dat je zowel de aanwijzingen van de bandenfabrikant als die van de velgfabrikant moet controleren en bij afwijkende waarden de laagste toegestane waarde moet volgen. Dat is vooral belangrijk bij hookless velgen. Continental legt de compatibiliteits- en veiligheidscontroles hier uit.
Carbon of aluminium?
Carbon wielen kunnen licht, stijf en aerodynamisch zijn. Aluminium wielen zijn doorgaans goedkoper en kunnen voor intensief gebruik een nuchtere keuze zijn. Voor gravel is niet alleen het gewicht belangrijk. Denk ook aan:
- Beschikbaarheid van reservespaken
- Kwaliteit en afdichting van de naven
- Eenvoud van lageronderhoud
- Maximale belasting
- Reparatiemogelijkheden
- Garantie bij schade door stenen of een harde impact
Een betrouwbare wielset waarmee je zonder zorgen een afgelegen route rijdt, is voor de meeste gravelbikers waardevoller dan een ultralichte set waarmee je bij iedere steen in de stress schiet.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Bij een andere ondergrond hoort een andere bandenkeuze en -spanning.
Bandenspanning: de goedkoopste upgrade
Veel gravelbikers rijden met te veel lucht in hun banden. Een harde band voelt op glad asfalt snel, maar kan op gravel juist gaan stuiteren. Daardoor verlies je grip, comfort en soms zelfs snelheid. Een zachtere band kan zich beter vormen naar de ondergrond. De fiets blijft rustiger en het wiel rolt gemakkelijker over kleine stenen en oneffenheden in plaats van ertegenaan te botsen.
Te weinig druk is evenmin ideaal. De band kan vaag aanvoelen in bochten, tegen de velg doorslaan of bij een harde impact beschadigen. De kunst is dus niet om je banden zo hard of zo zacht mogelijk op te pompen, maar om de druk te vinden die bij jou past.
Wat bepaalt de juiste bandenspanning?
Er bestaat geen universele druk voor alle gravelbikers. De juiste waarde hangt af van:
- Gewicht van fietser en uitrusting
- Gewicht van de fiets en eventuele bagage
- Bandbreedte en werkelijk gemeten bandvolume
- Binnenbreedte van de velg
- Karkas van de band
- Gebruik van binnenbanden of tubeless
- Verdeling van het gewicht over voor- en achterwiel
- Ondergrond en weersomstandigheden
- Rijstijl en snelheid
Omdat op het achterwiel meestal meer gewicht rust, wordt achter vaak met iets meer druk gereden dan voor. Online rekentools van bijvoorbeeld SRAM en Schwalbe kunnen een bruikbaar startpunt geven. SRAM gebruikt onder meer het totale systeemgewicht, de band- en velgbreedte, het karkas en de omstandigheden. De uitkomst blijft een beginwaarde die je buiten verder moet verfijnen.
Zo vind je jouw ideale druk
Begin met een verantwoorde waarde uit de handleiding of een goede bandendrukcalculator. Rijd vervolgens steeds hetzelfde korte testparcours met asfalt, harde gravel, een hobbelige strook en een paar bochten. Verlaag de druk in kleine stapjes en let op:
- Comfort
- Grip tijdens remmen
- Stuurgedrag in bochten
- Stuiteren op oneffenheden
- Doorslaan van de band
- Instabiliteit of vouwen in bochten
Voelt de fiets nerveus en stuiterig? Dan kan de druk te hoog zijn. Raakt de velg regelmatig de ondergrond of beweegt de band te veel in bochten? Dan zit je waarschijnlijk te laag. Noteer de druk voor en achter. Maak eventueel verschillende instellingen voor droge, natte en technische routes. Vertrouw daarbij op een betrouwbare drukmeter; twee vloerpompen kunnen verrassend verschillende waarden aangeven.
Vergeet ook de bagage niet. Een volle bikepackingtas en twee liter water verhogen het systeemgewicht. SRAM adviseert dan ook om kleding, uitrusting en bagage mee te rekenen bij het bepalen van de druk.
Controleer de druk voor iedere rit
Een tubeless systeem is niet volledig luchtdicht. Langzaam drukverlies is normaal. Schwalbe geeft aan dat een tubeless band doorgaans ook met een iets lagere druk kan worden gereden, maar dat regelmatig controleren noodzakelijk blijft.
Gebruik de maximale druk op de zijkant van een band niet als advieswaarde. Het is een grens, geen doelstelling. Controleer daarnaast altijd de maximale druk van de velg. Zeker bij hookless systemen mag je nooit op aannames vertrouwen.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Doe voor je rit een snelle check van de bandenspanning.
Waarom tubeless rijden?
Bij een tubeless systeem vervalt de traditionele binnenband. De buitenband sluit rechtstreeks aan op de velg en vloeibare sealant dicht het systeem af.
Tubeless heeft voor gravel verschillende voordelen:
- Kleine gaatjes kunnen automatisch worden gedicht
- Je kunt doorgaans met een lagere bandenspanning rijden
- De kans op een klassieke stootlek of snakebite wordt kleiner
- Je krijgt meer comfort en grip
- Er zit geen binnenband in die door wrijving of beknelling lek kan raken
Continental noemt voor gravel onder andere betere lekbescherming, lagere druk, meer comfort en betere rijeigenschappen als voordelen. Kleine perforaties kunnen door de sealant worden gedicht.
Tubeless is echter niet hetzelfde als zorgeloos. Sealant droogt uit, ventielen kunnen verstoppen, velglint kan loslaten en grote beschadigingen worden niet altijd automatisch gedicht. Tubeless rijden betekent vooral dat veel kleine lekken ongemerkt worden opgelost. Voor grotere problemen moet je nog steeds voorbereid zijn.
Wat heb je nodig?
Voor een tubeless montage heb je minimaal nodig:
- Tubeless-ready velgen
- Compatibele tubeless-ready banden
- Tubeless velglint van de juiste breedte
- Tubeless ventielen
- Geschikte sealant
- Bandenlichters die de velg niet beschadigen
- Een vloerpomp, compressor of tubeless booster
- Een ventielkernverwijderaar
- Doekjes en eventueel zeepsop
- Een goede drukmeter
Controleer eerst of band en velg bij elkaar passen. Niet iedere band mag op iedere hookless velg worden gebruikt. Controleer bovendien de voorgeschreven bandbreedtes en maximale druk van beide fabrikanten. Hoe je zelf je banden tubeless maakt kun je lezen in de gids Doe het zelf! Maak je wielen tubeless.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Rijd jij tubeless of kies je voor de oude vertrouwde binnenband?
Tubeless wielen onderhouden
Sealant blijft niet onbeperkt vloeibaar. Warmte, droogte, bandvolume en het gebruikte product beïnvloeden hoe snel de vloeistof uitdroogt. Controleer daarom periodiek:
- Of er nog voldoende vloeibare sealant aanwezig is
- Of het ventiel niet verstopt raakt
- Of het velglint nog goed zit
- Of de band beschadigingen of gedroogde latexsporen vertoont
- Of de band opvallend snel druk verliest
Controleer in warme en droge periodes vaker. Wacht niet tot je tijdens een rit ontdekt dat de sealant is veranderd in een verzameling droge latexfiguurtjes die zeker geen gaatjes meer gaan dichten. Bij het vervangen van een band kun je oude, losse sealantresten verwijderen. Een volledig dun laagje hoeft niet altijd weggepoetst te worden, zolang het de montage en afdichting niet hindert.
Een lek tijdens het rijden: wat nu?
Wanneer sealant een klein gaatje dicht, zie je soms kort wat vloeistof uit de band spuiten. Draai het lek naar beneden, zodat de sealant zich op die plek verzamelt. Geef het systeem even tijd en pomp daarna zo nodig wat lucht bij. Dicht het gaatje niet vanzelf, dan zijn er verschillende mogelijkheden.
Tubeless plug plaatsen
Een tubeless plug kan een groter gaatje in het loopvlak afdichten. Zoek het lek, laat het voorwerp dat het veroorzaakte niet onnodig lang zitten en plaats de plug met het bijbehorende gereedschap. Pomp de band weer op en controleer of de reparatie dicht blijft. Zie een plug als een oplossing om je rit veilig te kunnen vervolgen. Controleer de band thuis altijd opnieuw en volg het reparatieadvies van de bandenfabrikant.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Met een plug kun je een gat in een tubeless band dichten.
Binnenband monteren
Is het gat te groot, werkt de plug niet of is het tubeless systeem op een andere manier defect? Monteer dan een binnenband. Verwijder eerst het tubeless ventiel en controleer de hele binnenkant van de buitenband zorgvuldig op doornen, glas en andere scherpe delen. Eén achtergebleven doorn verandert je noodoplossing anders al snel in lek nummer twee.
Een gescheurde zijwand
Bij een snee in de zijwand kun je tijdelijk een stevige tire boot aan de binnenzijde plaatsen. In een noodgeval gebruiken fietsers soms een stevige verpakking of een opgevouwen bankbiljet, al is dat laatste financieel gezien een vrij elitaire vorm van bandenreparatie. Een beschadigde zijwand vraagt altijd om een goede controle. Niet iedere schade is veilig te repareren. Bij twijfel moet de band worden vervangen.
Wat neem je mee onderweg?
Ook met tubeless banden hoort een reparatiesetje bij je standaarduitrusting:
- Minimaal één passende binnenband
- Tubeless plugset
- Kleine pomp
- Eventueel een CO₂-patroon met adapter
- Bandenlichters
- Multitool
- Ventielkernverwijderaar
- Tire boot
- Een klein beetje reserve-sealant bij langere of afgelegen ritten
- Eventueel een extra tubeless ventiel
Alleen CO₂ patronen meenemen is riskant. Als de eerste reparatie niet lukt, is je luchtvoorraad verdwenen. Een minipomp is minder spectaculair, maar wel vaker inzetbaar. Let bij een reservebinnenband op de juiste wielmaat, bandbreedte en ventiellengte. Een binnenband met een te kort ventiel is heerlijk compact om mee te nemen, maar verder vooral decoratief.
Word gratis Cobbles abonnee
Je ontvangt ongeveer twee keer per maand een nieuwsbrief.
Aandrijving: één of twee voorbladen?
Een 1x-aandrijving heeft één voorblad en geen voorderailleur. Dat maakt de bediening eenvoudig en geeft minder onderdelen waar modder tussen kan komen. Door het grote bereik van moderne cassettes kom je op veel routes prima uit de voeten.
Een 2x-aandrijving biedt doorgaans kleinere stapjes tussen de versnellingen en kan een groter totaalbereik hebben. Dat is prettig wanneer je veel asfalt rijdt, graag een constante cadans houdt of lange, steile beklimmingen combineert met snelle afdalingen.
1x past goed bij:
- Technische gravelroutes
- Veel modder en slechte omstandigheden
- Eenvoudige bediening
- Rijders die kleine verschillen tussen versnellingen niet belangrijk vinden
2x past goed bij:
- Snelle gravelritten met veel asfalt
- Lange tochten met grote snelheidsverschillen
- Klimmen met bagage
- Rijders die graag kleine stapjes tussen versnellingen hebben
Kijk vooral naar de lichtste versnelling. Een stoer groot voorblad staat prachtig op het terras, maar helpt weinig wanneer je met bagage op een steile Ardennenklim vrijwel stilvalt.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Voor gravel is één of twee voorbladen een echte keuze.
Remmen en remschijven
Hydraulische schijfremmen zijn op een gravelbike inmiddels de logische keuze. Ze bieden goede doseerbaarheid en blijven ook onder natte omstandigheden betrouwbaar remmen, mits ze correct functioneren.
De diameter van de remschijf heeft invloed op remkracht en warmteafvoer. Voor lichtere rijders en vlakke routes kunnen kleinere schijven voldoende zijn. Zwaardere rijders, lange afdalingen en bikepackingbagage kunnen aanleiding zijn om grotere remschijven te gebruiken, voor zover frame, vork en remsysteem dat toestaan.
Controleer regelmatig:
- De dikte van de remblokken
- De staat en minimale dikte van de remschijven
- Of de remmen vrijlopen
- Of de remhendels stevig aanvoelen
- Of er geen olie of onderhoudsmiddel op de remdelen is gekomen
Versleten remblokken kondigen hun vertrek soms aan met lawaai. Soms doen ze dat ook niet. Af en toe kijken blijft daarom verstandiger dan wachten op de eerste metaalachtige solosessie.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Vervang je remblokken op tijd en voorkom ongelukken.
Contactpunten en comfort
Zadel, stuur en pedalen krijgen vaak minder aandacht dan een nieuwe derailleur, terwijl je voortdurend contact met ze hebt. Een goed passend zadel is belangrijker dan een dik of uitzonderlijk zacht zadel. Ook de stand van de remgrepen, de vorm van het stuur en de lengte van de stuurpen beïnvloeden je comfort en controle.
Een lichte flare in het gravelstuur kan extra stabiliteit geven wanneer je in de beugels rijdt. Heel brede sturen bieden meer controle, maar kunnen ook extra belasting op schouders en armen geven. Breder is dus niet per definitie beter.
Ook dikke stuurlintwikkeling of gelpads kunnen trillingen verminderen, maar lossen geen verkeerde fietspositie op. Wanneer je na iedere rit dove handen, pijnlijke schouders of veel druk op je polsen hebt, is het verstandig om eerst naar je houding en afstelling te kijken.
Materiaal moet vertrouwen geven
Het juiste materiaal maakt je niet automatisch technisch beter of conditioneel sterker. Het zorgt er wel voor dat je jouw vaardigheden en conditie kunt gebruiken zonder voortdurend tegen de beperkingen van je fiets aan te lopen.
De belangrijkste lessen uit deze gids:
- Kies materiaal op basis van jouw routes en doelen
- Investeer eerst in goede banden en een passende bandenspanning
- Kies bandbreedte en profiel op basis van de ondergrond
- Controleer altijd de compatibiliteit van band en velg
- Beschouw een bandendrukcalculator als startpunt
- Noteer de druk die in verschillende omstandigheden goed werkt
- Onderhoud een tubeless systeem regelmatig
- Neem ook met tubeless altijd reparatiemateriaal en een binnenband mee
- Laat twijfelachtige schade professioneel beoordelen
Zelf leren of laten uitvoeren?
Banden tubeless maken is een klus die je prima zelf kunt leren, zie ook het artikel hierover in de serie Onderhoud je fiets als een pro. Ook geef ik vanuit Gravelmasters praktische onderhoudsworkshops waarin je leert hoe je jouw eigen gravelbike controleert, onderhoudt en onderweg repareert. Wil je liever fietsen dan sleutelen? Via BicycleSupport kan ik het onderhoud uitvoeren en onder meer banden tubeless monteren, het systeem controleren, onderdelen vervangen en zorgen dat je gravelbike technisch klaarstaat voor je volgende tocht of evenement.
Cobbles Gravel Clinic Veluwe
Is je materiaal in orde? Dan is het tijd om te gaan fietsen! Vind je het fijn dat er iemand meekijkt en je tips geeft waarmee je beter leert gravelen? Dan is een clinic/training de perfecte gelegenheid. Schrijf je in voor een Cobbles Gravel Clinic op de Veluwe (met koffie en appeltaart natuurlijk). Of neem deel aan een 1:1 graveltraining van Gravelmasters. Tijdens een clinic werk je aan je houding, kijktechniek, remmoment en lijnkeuze.
Volgende keer: kleding en uitrusting
In het volgende deel van Beter leren gravelen kijken we naar kleding en uitrusting. Wat trek je aan bij wisselende omstandigheden, wat moet je meenemen en hoe voorkom je dat je tijdens een lange gravelrit ontdekt dat ‘licht bepakt’ eigenlijk gewoon ‘iets belangrijks vergeten’ betekende?
Pas jij je bandenspanning aan afhankelijk van de route en omstandigheden?
Deel je commentaar en tips in de Cobbles Cycling Strava Club. Als je lid wordt krijg je automatisch alle nieuwe artikelen in je Strava feed.
Gerelateerd artikel
Banden setup: welke keuzes zijn er en wat zijn de voor- en nadelen?
