Hoeveel ervaring je ook hebt op de racefiets, als je gaat gravelen kom je nieuwe situaties en uitdagingen tegen. Martijn kent de kneepjes van het vak en leert je de juiste fietstechniek om beter en met meer plezier over onverharde paden te rijden.
Artikel gaat verder onder banners
Gravelen lijkt op het eerste gezicht niet zo ingewikkeld. Je pakt een fiets met een krom stuur, draait een onverharde weg op en probeert vooral niet in de eerste de beste plas te verdwijnen. Toch merk je al snel dat fietsen op gravel iets anders vraagt dan rijden op strak asfalt. Een losse ondergrond beweegt, een bocht kan halverwege ineens veranderen in een zandbak, obstakels en kuilen verschijnen precies op het moment dat je even naar het landschap kijkt. Met een goede basistechniek rijd je niet alleen sneller, maar vooral veiliger, soepeler en met meer vertrouwen.
Dit is het eerste artikel van een serie met als thema ‘Beter leren gravelen’. Vandaag kijken we naar je houding op de fiets, remtechniek, balans en bochtentechniek. Geen spectaculaire capriolen of ingewikkelde trucjes, maar vaardigheden waarvan je tijdens iedere gravelrit profiteert.
In de volgende artikelen gaan we dieper in op de volgende onderwerpen:
- materiaal, bandenspanning en tubeless rijden – direct naar artikel
- kleding en uitrusting – direct naar artikel
- training
- voeding en hydratatie
Artikel gaat verder onder afbeelding
Gravelen lijkt op ‘gewoon’ fietsen, maar er komt meer techniek bij kijken.
Een gravelbike is geen racefiets met dikke banden
Een gravelbike heeft veel weg van een racefiets, maar gedraagt zich op onverharde wegen anders. Op asfalt kun je relatief passief op de fiets zitten. De ondergrond is voorspelbaar en de banden hebben meestal voldoende grip. Op gravel verandert dat.
Je fiets beweegt onder je lichaam, stenen rollen weg, diepe sporen proberen je voorwiel over te nemen en mul zand heeft soms zijn eigen ideeën over de richting waarin je verder moet. Wie verkrampt op de fiets zit, maakt het zichzelf daarbij onnodig moeilijk. De belangrijkste basisregel is daarom verrassend eenvoudig: laat de fiets bewegen, terwijl jij zo stabiel mogelijk blijft.
Dat betekent niet dat je als een zoutzak op je zadel moet hangen. Juist niet. Je lichaam moet actief kunnen reageren op veranderingen in de ondergrond. Als je bij mij ooit een gravelclinic hebt gevolgd, dan zal de uitdrukking ‘dynamisch rijden’ je zeker bekend voorkomen.
De juiste basishouding
Een goede houding begint met ontspannen armen. Houd je ellebogen licht gebogen en laat je schouders zakken. Als je met gestrekte armen en opgetrokken schouders over een hobbelige strook rijdt, krijgt iedere klap rechtstreeks toegang tot je bovenlichaam. Comfortabel is anders.
Door je armen losser te houden, kunnen ze als een soort natuurlijke vering werken. Hetzelfde geldt voor je benen. Op ruwer terrein kom je iets uit het zadel, buig je licht door je knieën en breng je je zwaartepunt wat lager. Let daarbij op de volgende punten:
- Kijk ruim vooruit
- Houd je handen stevig, maar niet krampachtig om het stuur
- Buig je ellebogen en knieën licht
- Houd je gewicht centraal boven de fiets
- Houd één of twee vingers bij de remhendels wanneer het terrein daarom vraagt
- Zorg dat je pedalen ongeveer horizontaal staan wanneer je niet trapt
Deze positie wordt ook wel de actieve of neutrale houding genoemd. Vanuit deze houding kun je snel reageren, remmen, een kuil opvangen of je gewicht verplaatsen. Je hoeft overigens niet de hele rit uit het zadel te rijden. Gebruik deze actieve houding vooral op slechte stroken, in afdalingen, bij obstakels en bij het aanrijden van bochten.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Met de juiste actieve houding is een hobbelig onverhard pad veel beter te doen.
Handen op de remgrepen of in de beugels?
Op rustige, overzichtelijke gravelwegen kun je prima met je handen boven op de remgrepen rijden. Je hebt dan een ontspannen houding en kunt gemakkelijk schakelen en remmen. Wordt het terrein sneller, steiler of technischer, dan kan rijden met je handen onder in de beugels meer controle geven. Je zwaartepunt komt lager te liggen en je hebt vaak een stevigere greep op het stuur. Bovendien is de kans kleiner dat je handen door een flinke klap van het stuur schieten. Welke positie het beste werkt, hangt ook af van de vorm van je stuur, de afstelling van je remgrepen en de grootte van je handen. Probeer daarom beide posities bewust uit. De beste houding is de houding waarin jij voldoende controle houdt.
Kijk waar je heen wil
Veel technische problemen beginnen niet bij de fiets, maar bij de ogen van de fietser. Zie je een grote steen, los zand, diepe plas of boomwortel en blijf je ernaar kijken? Dan is de kans opvallend groot dat je er precies overheen rijdt. Je fiets volgt namelijk voor een belangrijk deel je blik.
Kijk daarom niet naar het probleem, maar naar de ruimte ernaast. Richt je blik verder vooruit en scan de ondergrond. Dicht bij je voorwiel zie je details, maar verder vooruit bepaal je de lijn die je wilt rijden. Een bruikbare verdeling is:
- Kijk ver vooruit om je route en snelheid te bepalen
- Scan vervolgens kort de ondergrond dichterbij
- Verplaats je blik daarna weer naar het volgende punt
In een bocht kijk je niet naar het grind voor je wiel, maar naar de uitgang. Zodra je de uitgang kunt zien, draai je je hoofd en blik die kant op. Je schouders en fiets volgen meestal vanzelf.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Kijk goed vooruit en focus niet te veel op de obstakels op je pad.
Zo ga je soepel door de bocht
Een gravelbike heeft twee remmen en die mag je allebei gebruiken. Toch zie ik regelmatig fietsers die de voorrem behandelen alsof deze bij de minste aanraking een onmiddellijke salto veroorzaakt. De voorrem levert juist een groot deel van je remkracht. Tijdens het remmen verplaatst je gewicht zich automatisch naar voren, waardoor er meer druk op het voorwiel komt. Gebruik je alleen de achterrem, dan blokkeert het achterwiel sneller en wordt je remweg langer.
Goed remmen betekent:
- Gebruik voor- en achterrem samen
- Bouw de remdruk geleidelijk op
- Rem zoveel mogelijk wanneer de fiets rechtop staat
- Pas je snelheid vóór de bocht aan
- Laat de remmen in de bocht zo veel mogelijk los of rem indien nodig een beetje met je achterrem
Op losse ondergrond is abrupt remmen zelden een goed idee. Een blokkerend achterwiel ziet er misschien stoer uit, maar glijden is meestal langzamer dan rollen. Een blokkerend voorwiel is sowieso een no-go en resulteert meestal in een valpartij.
Kom iets uit het zadel wanneer je stevig moet remmen en breng je heupen iets naar achteren. Zo houd je meer balans en voorkom je dat al je gewicht op het stuur terechtkomt.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Als je goed kijkt en anticipeert kun je gecontroleerd én snel door de bocht.
De basis van een goede gravelbocht
Een goede bocht bestaat grofweg uit drie fases:
1. Voorbereiden
Beoordeel vóór de bocht hoe scherp deze is en wat voor ondergrond er ligt. Zitten er losse stenen, diepe sporen, modder of kuilen? Pas je snelheid aan terwijl je fiets nog zo veel mogelijk rechtop staat. Kies vervolgens je lijn. In veel bochten werkt een lijn van buiten naar binnen en weer naar buiten het beste. Daarmee maak je de bocht ruimer en hoef je minder scherp te sturen.
Blijf natuurlijk wel op jouw deel van het pad. Een perfecte racelijn is weinig waard als er vanuit de andere richting een tractor, wandelaar of gravelaar verschijnt.
2. Insturen
Kijk door de bocht naar de uitgang en draai je hoofd mee. Houd je armen ontspannen en probeer niet krampachtig aan het stuur te trekken. In een vlakke bocht laat je het buitenste pedaal zakken en zet je daar druk op door dus een beetje te gaan staan. Het binnenste pedaal staat dan omhoog, zodat het niet de grond kan raken. De druk op het buitenste pedaal helpt om grip en stabiliteit te behouden.
Je kunt de fiets licht onder je lichaam laten kantelen, terwijl je bovenlichaam wat rechter blijft. Hoe losser de ondergrond, hoe belangrijker het is dat je banden voldoende druk op de bodem houden.
3. Uitkomen
Zodra je de uitgang van de bocht ziet en de fiets weer rechter komt, kun je opnieuw beginnen met trappen. Bouw je snelheid rustig op. Te vroeg en te hard aanzetten kan ervoor zorgen dat je achterband uitbreekt. Een bocht snel uitkomen begint dus niet met harder trappen, maar met een goede voorbereiding.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Uit het zadel komen is een nuttige techniek, mits op het juiste moment toegepast.
Zitten of staan in een bocht?
Op een brede, goedlopende gravelweg kun je veel bochten zittend nemen. Je gewicht blijft dan relatief laag en er staat voldoende druk op beide banden.
Bij scherpere, hobbelige of onoverzichtelijke bochten kan het juist prettig zijn om iets uit het zadel te komen. Je kunt de fiets dan gemakkelijker onder je laten bewegen en sneller reageren wanneer de ondergrond verandert. Voordeel van staan in een bocht is dat je ook kunt veren in de bocht en daarmee kunt werken aan je flow.
Er is geen universele regel die voor iedere bocht geldt. Probeer beide technieken en let op wat er met je grip en controle gebeurt.
Veelgemaakte fouten in gravelbochten
Te laat remmen
Wie pas midden in de bocht ontdekt dat de snelheid iets te optimistisch was, moet remmen terwijl de banden ook al zijdelingse grip leveren. Dat kan goed gaan, maar het houdt een keer op. Rem eerder en iets meer vóór de bocht. Je kunt dan ontspannen insturen, eventueel nog rustig bijremmen voor de controle en eerder versnellen.
Naar het voorwiel kijken
Door vlak voor je wiel te kijken, zie je iedere losse steen maar heb je geen overzicht. Je reacties worden gehaast en je lijn wordt onrustig. Kijk verder vooruit en vertrouw erop dat je banden kleine oneffenheden prima aankunnen. Merk je dat je een bocht uit vliegt? Dan is de kans groot dat je niet vooruit hebt gekeken.
Verstijven
Spanning in je handen, armen en schouders zorgt ervoor dat de fiets moeilijker kan bewegen. Bovendien raak je sneller vermoeid.
Te veel gewicht op het voorwiel
Wanneer je in een bocht naar voren hangt, wordt het voorwiel zwaar belast. Op losse ondergrond kan het daardoor wegglijden. Blijf centraal boven de fiets en zorg voor druk op het buitenste pedaal.
Te weinig snelheid
Te hard een bocht in rijden is niet handig, maar extreem langzaam rijden maakt sturen en balanceren soms juist moeilijker. Zeker in mul zand of diepe sporen helpt een beetje snelheid om de fiets stabiel te houden.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Zand is een lastige ondergrond, maar met de juiste techniek je kunt er beter doorheen leren fietsen.
Omgaan met mul zand en losse stroken
Mul zand is voor veel gravelbikers een bron van lichte (of grote) paniek. Zodra het voorwiel begint te zoeken, wordt het stuur steviger vastgepakt. Vervolgens probeert de fietser iedere beweging te corrigeren, waardoor de fiets alleen maar onrustiger wordt.
Probeer in zand juist:
- Vooruit te kijken
- Je gewicht wat te verplaatsen van het voorwiel naar het achterwiel
- Een iets lichtere versnelling te kiezen
- Gelijkmatig te blijven trappen
- Het stuur losjes vast te houden
- Kleine bewegingen van het voorwiel toe te staan
- Zo recht mogelijk door de strook te rijden
Laat het voorwiel zelf zoeken zonder iedere centimeter te willen corrigeren. Het draait namelijk allemaal om balans. Als je heel stug op je fiets zit met je gewicht recht boven je voorwiel dan zul je, zodra je fiets een beetje naar links beweegt in een spoor dat er ligt, eigenlijk direct naar rechts omvallen. Door je gewicht wat naar achteren te verplaatsen, kun je dus veel makkelijker reageren op het spoor dat je voorwiel volgt. Het probleem bij los zand zit eigenlijk altijd op je voorwiel.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Met een slippend wiel verlies je de controle.
Oefeningen waarmee je direct beter wordt
Techniek verbeter je niet alleen door veel kilometers te rijden. Wie tijdens iedere rit dezelfde fouten herhaalt, wordt vooral heel ervaren in het maken van die fouten. Gericht oefenen werkt sneller.
De remtest
Zoek een rustige, rechte gravelweg. Kies een herkenbaar rempunt en rem gecontroleerd met beide remmen. Herhaal dit een paar keer en probeer je remweg te verkorten zonder dat een wiel blokkeert.
De grote acht
Zet twee bidons of pionnen op ruime afstand van elkaar en rijd er in een achtvorm omheen. Kijk steeds naar de volgende bocht en oefen met druk op het buitenste pedaal. Maak de afstand geleidelijk kleiner.
Remmen en loslaten
Kies een overzichtelijke bocht. Rem vóór de bocht, laat de remmen los bij het insturen en versnel pas wanneer de fiets weer rechter staat. Zo leer je de drie fases van een bocht bewust van elkaar te scheiden.
De slakkenrace
Rijd zo langzaam mogelijk over een rechte strook zonder een voet aan de grond te zetten. Hiermee train je balans, fietsbeheersing en kleine stuurcorrecties. Je gemiddelde snelheid op Strava wordt er niet beter van, maar je ervaart wel dat je bij lage snelheid dus niet direct omvalt. Tip van de meester: kijk vooruit!
Artikel gaat verder onder afbeelding
Tijdens iedere rit kun je op je techniek letten en deze verbeteren.
Een goede fietspositie helpt
Niet ieder technisch probleem is uitsluitend met oefenen op te lossen. Wanneer je fiets niet goed staat afgesteld, kan dat je bewegingsvrijheid en controle beperken. Een te lang of te laag afgestelde fiets kan ervoor zorgen dat er veel gewicht op je handen rust. Een te hoog zadel maakt het lastiger om je gewicht te verplaatsen. Remgrepen die ongunstig staan, kunnen polsklachten veroorzaken en verminderen de controle tijdens remmen en afdalen.
Let daarom onder meer op:
- De hoogte en positie van het zadel
- De lengte en hoogte van de stuurpen
- De stand van het stuur
- De positie van de remgrepen
- De bereikbaarheid van de remhendels
- Voldoende ruimte om op ruwer terrein te bewegen
Een goede positie is een balans tussen efficiënt kunnen trappen en voldoende controle houden. De meest aerodynamische houding is niet automatisch de beste houding wanneer je over losse stenen en wasbordjes rijdt.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Experimenteer met je houding op de fiets: handen in de beugel of op de remgrepen?
Word gratis Cobbles abonnee
Je ontvangt ongeveer twee keer per maand een nieuwsbrief.
Beter gravelen begint bij controle
Een betere gravelbiker worden draait niet alleen om conditie, vermogen of een lichtere fiets. Met een goede basishouding, rustige blik en gecontroleerde rem- en bochtentechniek kun je vaak veel meer winst behalen dan met het volgende kostbare onderdeel. Vaak zit de grootste winst niet in harder durven rijden, maar in eerder kijken, rustiger remmen en slimmer positioneren.
Let tijdens je volgende rit dus eens op de belangrijkste punten uit deze gids en ontdek wat er al goed gaat en wat er nog beter kan:
- Blijf ontspannen op de fiets
- Laat armen en benen als natuurlijke vering werken
- Kijk vooruit en door de bocht heen
- Gebruik beide remmen en rem vóór de bocht
- Zet druk op het buitenste pedaal
- Laat de fiets onder je bewegen
- Oefen techniek bewust en regelmatig
Cobbles Gravel Clinic Veluwe
Je kunt nog zoveel over bochtentechniek lezen, uiteindelijk moet je het voelen. Vind je het fijn dat er iemand meekijkt en je tips geeft? Dan is een clinic/training de perfecte gelegenheid. Schrijf je in voor een Cobbles Gravel Clinic op de Veluwe (met koffie en appeltaart natuurlijk). Of neem deel aan een 1:1 graveltraining van Gravelmasters. Tijdens een clinic werk je aan je houding, kijktechniek, remmoment en lijnkeuze.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Houd Cobbles in de gaten voor meer artikelen waarmee jij beter leert gravelen.
Volgende keer: materiaal en banden
In het volgende deel van Beter Gravelen duiken we in het materiaal. Welke onderdelen maken op een gravelbike werkelijk verschil? Welke banden passen bij jouw gebruik? Hoe bepaal je de juiste bandenspanning en wat komt er kijken bij tubeless rijden, onderhouden en repareren?
Voor uitgebreid doe-het-zelfonderhoud kun je ondertussen ook terecht bij onze eerdere serie Onderhoud je fiets als een pro. Daarin leer je welke werkzaamheden je zelf kunt uitvoeren en wanneer enige hulp verstandig is. Wil je het onderhoud liever uitbesteden, dan zorg ik dat je gravelbike technisch piekfijn in orde is. Want zelfs de beste bochtentechniek wordt een stuk spannender met versleten remblokken en een los balhoofd.
Over welk aspect van het gravelen zou jij meer willen leren?
Stel je vraag in de Cobbles Cycling Strava Club. Als je lid wordt, blijf je in ieder geval op de hoogte van alle nieuwe artikelen.
Gerelateerd artikel
Stap voor stap technisch beter leren mountainbiken en gravelen
