Ken je dat? Je ketting wil niet naar het grootste of kleinste tandwiel van je cassette, of alleen in combinatie met veel gepiep en gekraak. Martijn legt uit hoe jij je achterderailleur goed afstelt, zodat je fiets weer schakelt als een zonnetje.
Artikel gaat verder onder banners
Derailleurs zijn er in talloze soorten en maten. Er zijn verschillende bekende merken zoals SRAM, Shimano en Campagnolo met daaronder weer tal van verschillende groepsets voor verschillende soorten fietsen. Daarnaast zijn de elektronische derailleurs natuurlijk ook in opmars. In onderstaand artikel bespreek ik het afstellen van een mechanische achterderailleur.
Anatomie van een achterderailleur
In mechanische achterderailleurs vind je de volgende onderdelen:
Bevestigingsbouten – De bovenste bevestigingsbout, ook wel hanger bolt genoemd, verbindt de derailleur met de derailleurhanger van de fiets. De boutjes voor de derailleurplaat aan de achterkant houden de kooi en de derailleurwieltjes vast.
Derailleurwieltjes (pulleys) – Het bovenste wieltje (ook wel jockey wheel genoemd) geleidt de ketting naar het juiste tandwiel. Het onderste wieltje (spanningwiel) zorgt voor kettingspanning.
Kooi – Er zijn korte, middelgrote en lange kooien, afhankelijk van het aantal versnellingen en tandwielrange. Met een lange kooi kun je een langere ketting kwijt en dus ook een groter verschil overbruggen tussen je grootste en kleinste versnelling.
Lichaam / parallellogram – Dit is het mechanisme dat de derailleur naar binnen en naar buiten beweegt. Hier zit vaak een limitschroefmechanisme voor de eindposities, en binnenin zit ook de veer die de derailleur weer terug brengt naar de beginpositie.
Limitschroeven – De H(igh)-schroef bepaalt de uiterste positie van de derailleur richting het kleinste tandwiel. De L(ow)-schroef bepaalt de uiterste positie richting het grootste tandwiel.
Kabelspanningschroef – Deze schroef bevindt zich achter op de derailleur en kan de kabelspanning vergroten door hem uit te draaien (tegen de klok richting in) of verkleinen door de schroef in te draaien (met de klok mee).
B-schroef – Stelt de afstand in tussen het bovenste wieltje en de cassette. Deze is belangrijk voor soepele schakeling op de grootste tandwielen.
Spanningveer – Zorgt dat de ketting strak blijft en de derailleur terugveert bij het schakelen.
Kabelklem – Houdt de versnellingskabel op zijn plek.
Artikel gaat verder onder afbeelding
De belangrijkste onderdelen van je achterderailleur.
Tips voor langdurig soepel schakelen
Voor we beginnen met het stappenplan voor het monteren en afstellen van je achterderailleur eerst nog twee onderhoudstips:
Tip 1: Vaseline voor soepel schakelen
Wanneer je een nieuwe derailleur gaat monteren of wanneer je de derailleurkabel gaat vervangen, smeer deze kabel dan in met vaseline voordat je deze door de buitenkabel voert. Dit zorgt er voor dat je soepel kunt schakelen en dat vocht minder makkelijk in je buitenkabel komt.
Tip 2: Reinig je derailleurwieltjes
Om soepel te kunnen schakelen en om onnodige slijtage te voorkomen, is het goed om regelmatig de derailleurwieltjes goed schoon te maken. Dit kun je het best doen door ze uit de derailleur te halen. De werkwijze daarvan is redelijk eenvoudig. Over het algemeen draai je met een inbussleutel van 3mm het boutje los dat door het midden van het derailleurwieltje loopt. Het boutje van het onderste wieltje wordt over het algemeen vanaf de voorkant vast gedraaid, het bovenste wieltje wil nog wel eens vanaf de achterkant worden aangedraaid.
Zodra je beide wieltjes los hebt is ook de achterplaat van de kooi los. Je kunt nu de wieltjes schoonmaken. Let wel op: vaak bestaat een derailleurwieltje uit een paar losse onderdelen: het wieltje zelf, een afstandsring aan beide zijden en eventueel nog een busje dat fungeert als glijlager.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Met schone derailleurwieltjes schakel je beter.
Achterderailleur monteren en afstellen in 7 stappen
Stap 1: De achterderailleur monteren
Plaats de derailleur in de derailleurhanger en schroef de bevestigingsbout vast met de juiste inbussleutel. Draai stevig aan, maar niet te vast om beschadiging te voorkomen. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om een momentsleutel te gebruiken om té strak aandraaien te voorkomen.
Voer de ketting door de derailleur en hou daarbij in de gaten dat er in de kooi, tussen de twee derailleurwieltjes, een nokje zit. De ketting loopt daar over het algemeen achter langs (vanaf het stuur gezien) zodat de ketting tussen die twee wieltjes niet gehinderd wordt. Check dat goed, want je zult niet de eerste zijn waarbij dat mis gaat!
Stap 2: De derailleurkabel bevestigen
Schuif de kabel van de shifter door de kabelklem. Trek de kabel strak (zonder dat de derailleur al gaat bewegen) en bevestig hem met de kabelklembout en (meestal) een inbussleutel 4 of 5. Controleer dat de kabel soepel beweegt door de shifter een paar keer te bedienen.
Stap 3: Limit-schroeven afstellen
Achter op de derailleur zitten twee kleine schroeven: H (High) en L (Low). Deze begrenzen de beweging van de derailleur en zorgen er dus voor dat je de ketting niet tussen je cassette en spaken kunt krijgen.
H-schroef (kleinste tandwiel achter)
Zet de ketting op het kleinste tandwiel achter en het grootste voor en draai de H-schroef totdat de derailleur precies onder het kleinste tandwiel staat.
L-schroef (grootste tandwiel achter)
Zet de ketting op het grootste tandwiel achter en het kleinste voor en draai de L-schroef totdat de derailleur precies onder het grootste tandwiel staat.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Als alle schroefjes goed zijn afgesteld draait het als nieuw.
Stap 4: De B-schroef afstellen
De B-schroef regelt de afstand tussen het bovenste derailleurwieltje en de cassette. Plaats de ketting op het grootste tandwiel achter en draai de B-schroef zodat het bovenste wieltje 1–5 mm van het grootste tandwiel zit (afhankelijk van het type derailleur). Wanneer het bovenste derailleurwieltje geen ruimte heeft, dan kun je dus ook niet naar je lichtste versnelling schakelen.
Stap 5: Kabelspanningschroef afstellen
Zet de ketting op het kleinste kransje achter. Dat is altijd je uitgangspunt, de derailleur is daar helemaal ontspannen. Je wilt nu dat wanneer je 1 klikje geeft op de shifter (terwijl je de trappers ronddraait) dat je derailleur direct een kransje opschuift. Als dat niet het geval is, dan gebruik je de schroef voor de kabelspanning (dat is waar de buitenkabel in gaat en waar de derailleurkabel uit komt) om de spanning te verhogen (je draait de schroef tegen de klok in). Als je derailleur bij 1 klik schakelen juist verder schakelt dan 1 kransje, dan is de kabel te strak en draai je de schroef juist in (met de klok mee).
Stap 6: Testen
Schakel rustig door alle versnellingen heen, van klein naar groot en terug. Ga iedere keer terug naar het kleinste kransje om vanuit daar alle versnellingen te testen. Je wilt dat zowel heen als terug direct en soepel geschakeld kan worden. Controleer dat de ketting soepel en zonder geluid of hapering overschakelt. Doe eventueel kleine aanpassingen met de kabelspanningschroef of limitschroeven.
Test je versnellingen ook zeker even door er buiten op te fietsen en met wat meer kracht op de pedalen. Versnellingen die binnen op de montagestandaard soepel lopen, kunnen “in het echt” nog wel eens haperen.
Stap 7: Check, check, dubbel check
Draai de bevestigingsschroefjes nog even aan (niet de H en L schroef!) en controleer dat de derailleur niet tegen de spaken komt. Check ook dat de ketting tussen de twee derailleurwieltjes op de juiste manier achter het nokje loopt. Als je iets hoort ratelen maar je kunt niet zien waar het mis gaat, dan is dát waarschijnlijk de boosdoener. Smeer indien nodig de ketting en derailleurwieltjes licht.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Een setje inbussleutels is hét basisgereedschap.
Welke gereedschappen heb je hiervoor nodig?
Om je mechanische achterderailleur te monteren heb je nodig:
- Een montagestandaard of een haak waar je je fiets aan op kunt hangen
- Inbussleutels 3, 4, 5 en/of 6
- Eventueel een momentsleutel
- Kruiskop schroevendraaier
- Een kniptang om je derailleurkabel af te knippen zonder dat deze rafelt
- Een tangetje om de eindkap op je derailleurkabel te klemmen.
Liever samen je achterderailleur afstellen?
Misschien vind je het prettig om de eerste keer niet alleen te sleutelen. Vanuit mijn bedrijf MTB Masters geef ik regelmatig de workshop fietsonderhoud, waarin we samen aan de slag gaan met deze onderwerpen. Dat geeft je de kans om het direct in de praktijk te oefenen, met iemand naast je die kan bijsturen waar nodig. Deze workshop geef ik over het algemeen 1-op-1 voor jou alleen of samen met je partner of fietsmaat. Iets voor jou? Stuur me dan even een bericht.
Artikel gaat verder onder afbeelding
Tijdens de workshop fietsonderhoud leer je sleutelen als een pro.
Volgende keer: voorderailleur afstellen
Dit artikel is onderdeel van een serie. In het volgende artikel vertelt Martijn je alles over het afstellen van je voorderailleur.
Word gratis Cobbles abonnee
Je ontvangt ongeveer twee keer per maand een nieuwsbrief.
Tegen welk onderhouds- of reparatieklus zie jij het meeste op?
Wil jij je tips en ervaringen over dit onderwerp delen? Of wil je gewoon op de hoogte blijven van alle nieuwe artikelen? Wordt dan lid van de Cobbles Cycling Strava club.
Gerelateerd artikel
Onderhoud zelf je mountainbike, gravelbike of racefiets met deze tips en tools
